3D Baskılı Retainer (Pekiştirme Plağı) Ne Kadar Doğru ve Dayanıklı? Essix ve Hawley ile Karşılaştırma

3D Baskılı Retainer (Pekiştirme Plağı) Ne Kadar Doğru ve Dayanıklı? Essix ve Hawley ile Karşılaştırma

Ortodontik tedavi bittiğinde iş bitmez: dişler eski konumlarına dönmeye eğilimlidir ve bu yüzden hastaya bir pekiştirme apareyi (retainer) verilir. Bugün en yaygın seçenekler tel ve akrilikten yapılan Hawley apareyi ile şeffaf plastikten ısıyla şekillendirilen Essix tipi plaklardır. 3D yazıcılar bu süreçte iki şekilde kullanılıyor: termoform plak için model basmak ya da retainer'ı reçineden doğrudan basmak. Bu yazıda doğrudan basılan retainer'ların ne kadar doğru oturduğunu, ağızda dişleri ne kadar iyi koruduğunu, ne kadar dayanıklı olduğunu ve Essix ile Hawley'den hangi yönlerde ayrıldığını DOI numarası olan çalışmalarla ele aldık. Sayıların hiçbiri 3mash yazıcıları ya da reçineleriyle elde edilmedi; her biri ilgili çalışmanın kendi yazıcı, reçine ve test koşuluna aittir.

Retainer (pekiştirme apareyi) nedir, hangi türleri var?

Retainer, aktif ortodontik tedaviden sonra dişlerin yeni konumunda kalmasını sağlayan apareydir. Tsoukala ve ark. (2023) sistematik derlemesi retainer'ları iki ana gruba ayırıyor:

  • Hareketli retainer'lar: Akrilik plak ve paslanmaz çelik telden yapılan Hawley apareyi ve şeffaf termoplastik plakadan vakumla şekillendirilen plaklar (vakumla şekillendirilmiş retainer, klinikte çoğu zaman "Essix" diye anılır).
  • Sabit retainer'lar: Ön dişlerin iç yüzüne yapıştırılan tel ya da fiber retainer'lar.

Üçüncü bir yol olarak, dijital tasarımdan doğrudan 3D yazıcıda basılan şeffaf ya da sabit retainer'lar araştırılıyor. Tsoukala ve ark. (2023), bu yaklaşımın ara model basma ve termoform adımını ortadan kaldırdığını, ancak Aralık 2022'ye kadar yapılan taramada yalnızca beş uygun çalışma bulunabildiğini ve konunun henüz başlangıç aşamasında olduğunu belirtiyor.

Essix mi Hawley mi? Kanıtlar ne söylüyor?

Doğrudan basılan retainer'ı değerlendirmeden önce, karşılaştırıldığı iki klasik seçeneğe bakmak gerekiyor.

  • Martin ve ark. (2023, Cochrane derlemesi): Alt çenede altı ay tam zamanlı ve altı ay yarı zamanlı kullanıldığında şeffaf plastik retainer, Hawley kadar diş dizisini korudu (Little düzensizlik indeksinde ortalama fark 0,01 mm; 1 çalışma, 30 katılımcı). Hawley retainer'larda kırılma/başarısızlık riski daha düşüktü (risk oranı 0,60; 1 çalışma, 111 katılımcı), ancak altı ayda daha az konforlu bulundu (1 çalışma, 86 katılımcı). Yazarlar kanıtın kesinliğinin düşük ya da çok düşük olduğunu, hiçbir yöntem için kesin sonuç çıkarılamayacağını vurguluyor.
  • Tsoukala ve ark. (2023): Literatüre göre Hawley apareyi oklüzyonun yerleşmesine daha iyi izin veriyor ve kırılmaya karşı daha dayanıklı görünüyor; vakumla şekillendirilmiş plaklar ise daha estetik, konuşmayı daha az etkiliyor, daha ucuz ve daha kolay üretiliyor.

Kısacası iki klasik seçenek de dişleri benzer biçimde koruyor; aradaki fark daha çok dayanıklılık, konfor ve estetikte. Doğrudan basılan retainer bu tabloya nereden giriyor, aşağıda adım adım bakalım.

3D yazıcı retainer üretiminde nasıl kullanılır?

İki yol var:

  1. Basılı model üzerinde termoform: Ağız içi tarama yapılır, model 3D yazıcıda basılır, şeffaf plaka bu modelin üzerinde ısı ve vakumla şekillendirilir. Firlej ve ark. (2022), 3D yazıcıların retainer üretiminde bugün en sık bu şekilde kullanıldığını belirtiyor. Bu yolda retainer'ın doğruluğu, altındaki modelin doğruluğuna bağlıdır; model tasarımını şeffaf plak için 3D baskılı model yazımızda, model reçinesinde nelere bakılacağını dental model reçinesi yazımızda anlattık.
  2. Doğrudan baskı: Retainer, dijital modelin üzerinde yazılımda tasarlanır ve ağızda kullanıma uygun bir reçineyle doğrudan basılır. Bu yolda model ve termoform adımı yoktur; tasarım kalınlığı dijital olarak belirlenir.
<br>

Görsel 1: Basılı modelin yıkanması

Doğrudan basılan retainer ne kadar doğru oturur?

Retainer doğruluğu genellikle retainer'ın iç yüzeyi ile model ya da dijital referans arasındaki mesafeyle ölçülür. Çalışmalarda iki farklı klinik sınır kullanılıyor: 0,25 mm ve 0,50 mm. Tsoukala ve ark. (2023), 0,50 mm sınırının dijital artikülasyon çalışmalarından alındığını, 0,25 mm sınırının ise termoform retainer çalışmalarına dayandığını ve ortak bir eşiğin henüz belirlenmediğini not ediyor.

  • Cole ve ark. (2019): Üç referans modelden geleneksel vakumla şekillendirilmiş, ticari vakumla şekillendirilmiş ve 3D baskılı olmak üzere toplam 27 retainer üretildi. Ortalama farklar geleneksel vakum retainer'da 0,10–0,20 mm, ticari vakum retainer'da 0,10–0,30 mm, 3D baskılı retainer'da 0,10–0,40 mm arasında değişti. En küçük sapma geleneksel vakum retainer'daydı; buna karşın üç yöntemin bütün ölçümleri 0,5 mm sınırının içinde kaldı. Tsoukala ve ark. (2023) aktarımına göre basılı retainer'ın sapması en çok düz yüzeylerde görüldü, kesici kenar ve tüberkül tepelerinde ise en küçüktü; Cole ve ark. bu sapmayı kullanılan çok sert reçineye bağladı.
  • Naeem ve ark. (2022): Dört farklı baskı teknolojisiyle (SLA, DLP, sürekli DLP ve PolyJet) basılan şeffaf retainer'ların hepsi, 0,25 mm ölçütüne göre klinik olarak kabul edilebilir ve doğru bulundu.
  • Williams ve ark. (2022): Bir SLA yazıcıda beş farklı açıyla 60 retainer basıldı. Tüberkül tepeleri ve kesici kenarlarda sapma bütün açılarda 0,074–0,225 mm arasındaydı ve 0,25 mm sınırının içinde kaldı. Düz yüzeylerde ise sapma 0,480 mm'ye kadar çıktı ve bu ölçümler klinik olarak kabul edilebilir bulunmadı.
  • Jeong ve ark. (2026): Ağıza takılmadan önce, doğrudan basılan retainer'ların ana model üzerindeki ortalama iç boşluğu 93,9 µm, termoform retainer'larınki 75,6 µm ölçüldü. Fark anlamlıydı, ancak iki grup da 0,25 mm sınırının içinde kaldı.

Çalışmaların ortak mesajı şu: doğrudan basılan retainer'lar tutuculuk için önemli olan tüberkül tepeleri ve kesici kenarlarda iyi oturuyor; zayıf nokta, dişlerin düz ön yüzleri. Bu yüzden yeni bir reçine ya da tasarımla başlarken ilk retainer'ları modele ve ağza oturtarak kontrol etmek önemli.

Katman kalınlığı ve baskı açısı retainer'ı nasıl etkiler?

  • Gupta ve ark. (2025): 0,75 mm kalınlığında tasarlanan 42 retainer, bir SLA yazıcıda BioMed Clear reçinesiyle 50 µm ve 100 µm katman kalınlığında basıldı. İki katman kalınlığı arasında boyutsal doğrulukta anlamlı fark bulunmadı. Uyum ölçümlerinde 140 noktanın 110'u 0,25 mm'nin altında, hepsi 0,5 mm'nin altında kaldı; yalnızca orta kesici dişin kesici kenarı ve dudak tarafı diş eti sınırında fark anlamlıydı ve bu iki noktada 100 µm daha küçük boşluk verdi. Retainer başına baskı süresi 100 µm'de 22,71 dakika, 50 µm'de 35,14 dakika; reçine tüketimi 2,79 ml ve 2,91 ml oldu. Yazarlar daha kısa süre nedeniyle 100 µm'yi öneriyor.
  • Williams ve ark. (2022): 15°, 30°, 45°, 60° ve 90° açıların hepsinde retainer'lar tüberkül tepeleri ve kesici kenarlarda 0,25 mm sınırının içinde kaldı. 15° en kısa baskı süresini, 45° ise en düşük maliyeti verdi; yani açı daha çok süre ve reçine tüketimini değiştirdi.

Bu iki çalışma tek bir yazıcı ve reçineyle yapıldı; başka bir yazıcıda en uygun katman ve açı farklı olabilir. Doğru değerler yazıcıya ve reçineye göre değişir, bu yüzden reçine üreticisinin önerdiği katman ve yönle başlamak en güvenli yol. Açı seçimini baskı yönü yazımızda, destek yerleşimini destek yapıları rehberimizde ele aldık; Gupta ve ark. desteklerin retainer'ın dişe değen iç yüzeyine gelmemesine özellikle dikkat etti.

Ağızda kullanılınca basılı retainer dişleri koruyor mu?

Bu sorunun cevabı için laboratuvar ölçümü yetmez, hastalarla yapılan çalışmalara bakmak gerekir. Şu ana kadar iki yeni klinik çalışma var:

  • Boo ve ark. (2026), randomize kontrollü çalışma: Braketleri çıkarılan 18 yaş üstü 30 hasta, 1,0 mm PETG plakadan termoform retainer ya da 0,75 mm kalınlığında tasarlanıp NextDent Ortho Flex reçinesiyle doğrudan basılan retainer grubuna ayrıldı; retainer'lar günde 8–12 saat kullanıldı. Altı ayın sonunda Little düzensizlik indeksi, kaninler arası ve azılar arası genişlik, ark uzunluğu ve overjet açısından gruplar arasında anlamlı fark yoktu; overbite termoform grubunda istatistiksel olarak daha yüksekti ama fark klinik olarak önemli değildi. Ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesi (OHIP-14) iki grupta da anlamlı biçimde iyileşti; yalnızca psikolojik engellilik alanında basılı retainer grubu biraz daha yüksek puan verdi. Yazarlar bunu basılı retainer'ın daha kalın olmasının yarattığı farkındalığa bağlayabileceğini belirtiyor. Herhangi bir zarar görülmedi.
  • Jeong ve ark. (2026), prospektif klinik çalışma: 22 katılımcı, TC-85 reçinesiyle bir 3D yazıcıda doğrudan basılan retainer'ları ve basılı ana modeller üzerinde PETG plakadan termoform edilen retainer'ları ikişer hafta tam zamanlı kullandı. İki haftanın sonunda termoform retainer'larda iç boşluk genel olarak arttı (75,6 µm'den 127,6 µm'ye). Doğrudan basılan retainer'larda ise boşluk arka dişlerde azaldı, ön dişlerde arttı (ortalama 93,9 µm'den 113,9 µm'ye; bu artış anlamlı değildi). Her iki grup da kabul edilebilir aralıkta kaldı. Yazarlar, bu malzemeyle basılan retainer'ın ön bölgedeki boşluk artışı nedeniyle, ön dişlerde düzeltme, boşluk kapama ya da intrüzyon yapılmış hastalarda sabit lingual retainer olmadan ana retainer olarak önerilmediğini; arka dişlerde intrüzyon sonrasında ise iyi bir seçenek olabileceğini belirtiyor.

Bu sonuçlar umut verici, ancak takip süreleri kısa: Boo ve ark. altı ay, Jeong ve ark. iki hafta izledi. Yıllar süren kullanım için henüz veri yok.

Basılı retainer ne kadar dayanıklı?

Dayanıklılık, retainer'ın ağızda şeklini koruması, incelmemesi ve kırılmamasıdır.

  • Kalınlık: Jeong ve ark. (2026) çalışmasında doğrudan basılan retainer'ların ortalama kalınlığı ağıza takılmadan önce 690,4 µm, termoform retainer'larınki 515,3 µm idi. İki hafta kullanımdan sonra iki grupta da kalınlık anlamlı biçimde değişmedi. Boo ve ark. (2026) da termoform retainer'ın ısıyla şekillendirilirken incelebildiğini, basılı retainer'ın ise dijital olarak belirlenen düzgün bir kalınlıkta üretildiğini hatırlatıyor.
  • Kırılma ve kayıp: Boo ve ark. (2026) altı ay boyunca zarar bildirmedi; basılı retainer grubundaki tek ayrılma, hastanın retainer'ını kaybetmesinden kaynaklandı. Klasik seçenekler arasında ise Hawley'nin kırılma riski şeffaf plastik retainer'dan daha düşük bulundu (Martin ve ark., 2023).
  • Uzun süreli davranış: Tsoukala ve ark. (2023), reçine esaslı malzemelerin ağızdaki nem, sıcaklık değişimleri ve çiğneme yükleri altında zamanla değişebileceğini ve bunun uzun süreli klinik çalışmalarla incelenmesi gerektiğini vurguluyor.

Sabit (lingual) retainer da 3D yazıcıyla basılabilir mi?

Araştırılıyor. Sabit retainer, ön dişlerin iç yüzüne yapıştırılan ince bir çubuktur; genellikle tel kullanılır.

  • Firlej ve ark. (2022): Phrozen Mini 4K yazıcıda NextDent C&B MFH reçinesiyle 3 mm genişlik, 30 mm uzunluk ve 0,8, 1,0 ve 1,2 mm kalınlıkta çubuklar basıldı ve 37 °C yapay tükürükte test edildi. Ortalama eğilme modülü 0,8 mm'de 1200 MPa, 1,0 mm'de 786 MPa, 1,2 mm'de 1950 MPa; eğilme dayanımı sırasıyla 41,7, 29,9 ve 70,8 MPa oldu. 30 MPa sabit yük altında 0,8 mm örnek yaklaşık 3 dakika, 1,0 mm örnek yaklaşık 1 dakika dayandı; 1,2 mm örnek 30 dakikalık testin tamamını tamamladı. Yazarlar kalınlığın özellikleri doğrusal olmayan biçimde etkilediğini ve basılı reçine retainer'ların özellikle metal alerjisi ya da estetik beklentisi olan hastalarda metal tele alternatif olabileceğini belirtiyor.
  • Shah ve ark. (Tsoukala ve ark., 2023 aktarımı): 34 hastalık bir klinik çalışmada 3D baskılı sabit lingual retainer, geleneksel çok telli retainer'a göre plak indeksi, diş eti indeksi ve sondalamada kanama açısından daha iyi sonuç verdi. Derleme, bu çalışmanın yanlılık riskinin yüksek olduğunu not ediyor.

Bu veriler laboratuvar ve kısa süreli klinik çalışmalardan geliyor; sabit basılı retainer'ın yıllar içindeki davranışı henüz bilinmiyor.

Yıkama, son kürleme ve bitirme neden önemli?

Doğrudan basılan retainer, ağızda haftalarca, aylarca kalacak bir parçadır. Bu yüzden baskıdan sonra kalan sıvı reçinenin tamamen temizlenmesi ve parçanın tam kürlenmesi, en az baskının kendisi kadar önemlidir. İncelenen çalışmaların hepsi reçine üreticisinin protokolünü izledi:

  • Boo ve ark. (2026): Retainer'lar %90'dan yüksek izopropil alkolde (IPA) 5'er dakika iki kez yıkandı, basınçlı havayla kurutuldu ve üreticinin talimatına göre UV kürleme kutusunda son kürlemeden geçirildi; ardından destekler sökülüp kenarlar cila frezleriyle düzeltildi.
  • Gupta ve ark. (2025): Destekler söküldükten sonra retainer'lar IPA'da yıkandı, kurutuldu ve üreticinin kürleme cihazında son kürlemeden geçirildi.
  • Jeong ve ark. (2026): TC-85 retainer'lar santrifüjle temizlendi, azot ortamında UV ışıkla iki kez kürlendi, ardından kaynar su ve ultrasonik banyoyla son temizlikten geçirildi. Hastalara, retainer'ı takmadan hemen önce üreticinin klinik kılavuzuna göre sıcak suda yumuşatmaları söylendi.

Görüldüğü gibi her reçinenin kendi yıkama, kürleme ve kullanım protokolü var ve çalışmalar arasında bu adımlar belirgin biçimde farklı. Doğru protokol reçineye ve yazıcıya göre değişir; kendi reçinenizin yönergesini izleyin, süreleri kendiliğinizden kısaltıp uzatmayın. Tsoukala ve ark. (2023) da basılı reçine apareylerin biyolojik güvenliğinin daha fazla araştırılması gerektiğini ve son yüzey işleminin önemini vurguluyor. Yıkama adımlarını baskı sonrası yıkama yazımızda, eksik ve fazla kürlemenin etkilerini overcure ve undercure rehberimizde anlattık.

<br>

Görsel 2: Baskı sonrası temizlik

Klinikte ya da laboratuvarda basılı retainer'a nasıl başlanır?

  1. Yolu seçin. Model basıp termoform mu yapacaksınız, retainer'ı doğrudan mı basacaksınız? Termoform yolunda model doğruluğu, doğrudan baskıda reçine ve tasarım belirleyicidir.
  2. Ağızda kullanıma uygun reçine seçin. Doğrudan baskı için retainer ya da plak amacıyla geliştirilmiş ve bu kullanım için onaylı bir reçine kullanın; model reçinesiyle ağız içi aparey basmayın.
  3. Kalınlığı ve ofseti bilinçli seçin. Çalışmalarda 0,50–0,75 mm arası tasarım kalınlıkları kullanıldı; Jeong ve ark. (2026) çalışmasında basılı retainer'lar termoform retainer'lardan daha kalın çıktı. Daha kalın retainer daha sağlam olabilir ama hasta tarafından daha fazla hissedilebilir.
  4. Katman ve açıyı yazıcınıza göre belirleyin. Reçine üreticisinin önerdiği katman ve yönle başlayın; destekleri dişe değen iç yüzeyden uzak tutun.
  5. Yıkama ve son kürlemeyi talimata göre yapın. Önerilen çözücüyü, süreyi ve kürleme cihazını kullanın; kenarları düzeltip cilalayın.
  6. Uyumu kontrol edin. İlk retainer'ları modele ve ağza oturtup özellikle ön dişlerin düz yüzlerinde boşluk olup olmadığına bakın.
  7. Hastayı takip edin. Uzun süreli veri sınırlı olduğu için retainer'ı düzenli kontrol edin; çatlak, incelme ya da gevşeme görürseniz yenisini basın. Dijital dosyanın saklı olması yeniden üretimi kolaylaştırır.

Çalışmaların sonuçları neden farklı?

İncelenen çalışmalarda farklı yazıcılar, reçineler, tasarım kalınlıkları, ölçüm yöntemleri ve klinik sınırlar (0,25 ya da 0,50 mm) kullanıldı. Cole ve ark. (2019) çok sert bir reçineyle, Boo ve ark. (2026) ile Jeong ve ark. (2026) ise retainer ve plak için geliştirilmiş daha yeni reçinelerle çalıştı. Naeem ve ark. (2022) farklı baskı teknolojilerinin hepsinin klinik olarak kabul edilebilir retainer verdiğini gösterdi; teknolojiler arasındaki farklar, yazıcı, reçine, yön ve son işlemin birleşik etkisini yansıtıyor. Sonuç teknolojiden çok reçineye, tasarıma ve iş akışına bağlı; bu yüzden yazıcı ve reçine üreticisinin yönergesini esas almak gerekiyor.

Sonuç

Doğrudan basılan retainer'lar, incelenen çalışmalarda tüberkül tepeleri ve kesici kenarlarda klinik sınırın içinde oturdu ve altı aylık bir randomize çalışmada termoform retainer kadar dişleri korudu. Zayıf noktalar düz ön yüzeylerdeki sapma, ön bölgede zamanla artabilen boşluk ve uzun süreli verinin henüz olmaması. Essix ve Hawley arasındaki klasik seçim de büyük ölçüde konfor, estetik ve dayanıklılık arasındaki dengeye dayanıyor. 3mash'in 3D yazıcıları ve dental 3D yazıcı reçineleri ile retainer ya da model basarken katman, pozlama, yıkama ve son kürlemede ürünün kendi yönergesini esas alın; sorularınız için 3mash teknik destek ekibine ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

3D baskılı retainer Essix kadar iyi mi?

Kısa vadede benzer görünüyor. Boo ve ark. (2026) randomize çalışmasında, günde 8–12 saat kullanılan doğrudan basılı ve termoform retainer'lar arasında altı ayda diş dizisinin korunması açısından anlamlı fark bulunmadı. Uzun süreli karşılaştırma henüz yok.

Hawley mi, şeffaf retainer mı daha dayanıklı?

Cochrane derlemesine göre Hawley retainer'ın kırılma/başarısızlık riski şeffaf plastik retainer'dan daha düşük, ancak altı ayda daha az konforlu (Martin ve ark., 2023). Kanıtın kesinliği düşük ya da çok düşük.

Doğrudan basılan retainer ne kadar doğru oturur?

Williams ve ark. (2022) tüberkül tepeleri ve kesici kenarlarda 0,074–0,225 mm sapma ölçtü; düz yüzeylerde sapma 0,480 mm'ye kadar çıktı. Cole ve ark. (2019) çalışmasında bütün ölçümler 0,5 mm sınırının içindeydi.

Retainer hangi katman kalınlığında basılmalı?

Gupta ve ark. (2025), 50 ve 100 µm arasında doğrulukta anlamlı fark bulmadı ve daha kısa baskı süresi için 100 µm'yi önerdi. Bu sonuç tek bir yazıcı ve reçineye ait; reçine üreticisinin önerisiyle başlayın.

Basılı retainer ağızda şekil değiştirir mi?

Jeong ve ark. (2026), iki haftalık kullanımda basılı retainer'ın boşluğunun arka dişlerde azaldığını, ön dişlerde arttığını; termoform retainer'da ise genel olarak arttığını gördü. İki grup da kabul edilebilir aralıkta kaldı ve kalınlık anlamlı biçimde değişmedi.

Kaynaklar

  1. Boo HS, Mohd Tahir NNZ, Bahar AD, Littlewood SJ, Sivarajan S. A Randomised Controlled Trial Comparing Thermoformed and 3D-Printed Retainers in Young Adults: Evaluation of Post-treatment Stability and Patient Satisfaction. Clinical Oral Investigations. 2026;30(4):126. https://doi.org/10.1007/s00784-026-06793-z
  2. Jeong H, Jeon MJ, Park KW, Mahmalji T, Choi JY, Kim SJ. Dimensional behaviors of direct-printed versus thermoformed clear retainers in relation to changes of inter-piece occlusal contact distribution measured by T-scan after intraoral aging: a prospective clinical study. Progress in Orthodontics. 2026;27:12. https://doi.org/10.1186/s40510-026-00611-8
  3. Tsoukala E, Lyros I, Tsolakis AI, Maroulakos MP, Tsolakis IA. Direct 3D-Printed Orthodontic Retainers. A Systematic Review. Children. 2023;10(4):676. https://doi.org/10.3390/children10040676
  4. Gupta P, Chaudhari PK, Duggal R, Samrit VD. Effect of print layer height on the accuracy and fit of the rapid-prototyped retainers. Dental Press Journal of Orthodontics. 2025;30(4):e2524250. https://doi.org/10.1590/2177-6709.30.4.e2524250.oar
  5. Firlej M, Zaborowicz K, Zaborowicz M, Firlej E, Domagała I, Pieniak D, Igielska-Kalwat J, Dmowski A, Biedziak B. Mechanical Properties of 3D Printed Orthodontic Retainers. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022;19(9):5775. https://doi.org/10.3390/ijerph19095775
  6. Cole D, Bencharit S, Carrico CK, Arias A, Tüfekçi E. Evaluation of fit for 3D-printed retainers compared with thermoform retainers. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics. 2019;155(4):592–599. https://doi.org/10.1016/j.ajodo.2018.09.011
  7. Williams A, Bencharit S, Yang IH, Stilianoudakis SC, Carrico CK, Tüfekçi E. Effect of print angulation on the accuracy and precision of 3D-printed orthodontic retainers. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics. 2022;161(1):133–139. https://doi.org/10.1016/j.ajodo.2021.01.020
  8. Naeem OA, Bencharit S, Yang IH, Stilianoudakis SC, Carrico C, Tüfekçi E. Comparison of 3-dimensional printing technologies on the precision, trueness, and accuracy of printed retainers. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics. 2022;161(4):582–591. https://doi.org/10.1016/j.ajodo.2021.03.016
  9. Martin C, Littlewood SJ, Millett DT, Doubleday B, Bearn D, Worthington HV, Limones A. Retention procedures for stabilising tooth position after treatment with orthodontic braces. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2023;5:CD002283. https://doi.org/10.1002/14651858.CD002283.pub5
Paylaş: